'UzProgress' asosiy varaqXorazm Ma'mun Akademiyasi

Solnoma Prezident Diplomatik aloqalar va elchilar Davlat ramzlari Partiyalar va jamoatchilik birlashmalari Islohotlar O`zbek modeli Xorazm Ma'mun Akademiyasi

 

Xorazm Ma'mun Akademiyasi

Bu saytda Siz "Xorazm Ma'mun Akademiyasi" faoliyati bilan tanishishingiz, uning tarixi va bugungi kuni, yutuqlari va muammolaridan boxabar bo`lishingiz mumkin.

 

 

Xorazm Ma'mun Akademiyasini qaytadan tashkil qilish to`g`risida Farmon
Akademiyaning buguni                 Xorazm Ma'mun Akademiyasi sayti

VIII asr oxiri IX asr boshlarida xalifalikning markazi Bag`dodda ilm-fan rivojlandi. Xalifa Xorun ar-Rashidning o`limidan so`ng (813 yil), uning o`g`li al-Ma'mun xalifa etib tayinlandi. U xalifa sifatida Bag`dodga ko`chgach (819 yil), u yerda ilmiy Markaz tashkil etib, unda barcha musulmon o`lkalardan olimlarni to`pladi. Bu ilmiy Markaz tarixda “Bayt ul-hikma” (“Donishmandlar uyi”) nomi bilan mashhurdir.

Bu yerda asosan riyoziyot, tibiyot, ilmi-nujum, jo`g`rofiya, astrologiya, handasa va shunga o`xshash boshqa fanlar o`rgatilgan.

Xorazmshoh Ma'munning o`g`li Ali ibn Ma'mun taklifi bilan 1004 yilda Gurganchda (Qo`hna Urganch) “Dorul hikma va maorif” nomli ilmiy muassasa shakllanadi. Bu yerga ibn Iroq va Beruniyning takliflari bilan har tarafdan olimlar kela boshlaganlar. Bu yerda ilmning barcha sohalari bo`yicha ilmiy izlanishlar olib borilgan. Yunon tillaridan tarjimalar ham qilingan.

XVIII asr frantsuz entsiklopedistlari al-Ma'mun faoliyatini va Bag`doddagi “Bayt ul-hikma”ning faoliyatini o`rganib chiqib, uni Afinadagi Platon Akademiyasiga juda o`xshatganlar va “Bayt ul-hikma”ni “al-Ma'mun Akademiyasi” deb ataganlar. Gurganchdagi “Dorul-hikma” esa “Ikkinchi Akademiya” bo`lib qoldi.

Ma'mun Akademiyasining faoliyati 1017 yilda Mahmud G`aznaviy bosqini tufayli tugatiladi.

Tepaga


Mustaqilligimiz sharofati tufayli Prezidentimizning tashabbusi bilan bu Akademiya qayta tiklandi. Prezidentimizning Xiva shahrining 2500 yillik tantanalarida so`zlagan nutqlarida Xorazm Ma'mun Akademiyasini qayta tiklash haqidagi taklifi va 1997 yil 11 noyabrdagi Farmoni bilan Xiva shahrida Xorazm Ma'mun Akademiyasi qaytadan tashkil qilindi.

O`zbekiston Respublikasi Prezidentining Xorazm Ma'mun Akademiyasini qaytadan tashkil etish to`g`risidagi Farmonidan:

O`zbekistonning ilmiy saloxiyatini yuksaltirish, uning jahon ilmiy hamjamiyatidagi o`rnini mustahkamlash, mintaqalarda fanni yanada rivojlantirish hamda is'tedodli va fidoiy olimlarni har tomonlama qo`llab quvvatlash, yuqori intellektual muhit yaratishdagi milliy an'analarni rivojlantirish, qadimda fan, ma'rifat va madaniyat olamining markazi hisoblangan, odamzot tarixidagi ilk akademiyalardan bo`lmish Xorazm Ma'mun Akademiyasini qaytadan tashkil etish maqsadida:

1. Xorazm Ma'mun Akademiyasi - O`zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining mintaqaviy bo`limi Xiva shahrida tashkil etilsin.

Xorazm Ma'mun Akademiyasining asosiy ilmiy va tashkiliy vazifalari quyidagilar deb belgilansin:

- ilm-fan sohasidagi qadimgi ulug milliy meros asoslarida yuqori intellektual muhitni yaratishdagi boy an'analarni tiklash va rivojlantirish, yosh is'tedodli olimlarni izlab topish, ularni Akademiya faoliyatiga jalb etish va ilmiy ijodlarining samaradorligini yuksaltirish;

- qadimgi milliy ilm-fan sohasidagi boy merosni har tomonlama o`rganish va tahlil qilish, tarix, arxeologiya, falsafa, til va adabiyot, biologiya va biotexnologiya sohalarida fundamental izlanishlarni olib borish, zamonaviy ilmiy maktablar yaratish va fan yutuqlarini amaliyotga tabiq etish;

- mintaqada ilm-fan bilan bog`liq barcha ishlarni zamon talablari darajasida muvofiqlashtirish;

- oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash;

- Kadrlar tayyorlash bo`yicha milliy dasturni amalga oshirishda faol ishtirok etish, uzluksiz ta'lim tizimi va fan o`rtasidagi uzviy, o`zaro manfaatli aloqalarni o`rnatish, akademik litseylarda ilmiy pedagogik faoliyatni yuqori saviyada olib borish;

- xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish…

Toshkent, 1997 yil 11 noyabr.

Tepaga


Xorazm Ma'mun Akademiyasining hozirgi davrdagi faoliyati

Hozirda Xorazm Ma'mun Akademiyasi tarkibida “Arxeologiya, tarix va falsafa”, “Biologiya muammolari” va “Til va adabiyot” bo`limlari faoliyat ko`rsatmoqda. Akademiyaga Urganch Davlat universiteti rektori, akademik Sadullaev Azimboy Sadullaevich rahbarlik qilmoqda. Unga ilmiy ishlar bo`yicha rais muovini, biologiya fanlari doktori, professor Safarov Karimjon Safarovich yordam bermoqda. Akademiyada ilmiy tadqiqot ishlarini bajarishda 31 ilmiy xodim, 5 fan doktori va 9 ta fan nomzodlari qatnashmoqdalar.

“Arxeologiya, tarix va falsafa” bo`limida uchta mavzu-“Xorazmda qadimgi va o`rta asrlar o`zbek davlatchiligi tarixi”, “O`zbek xalqining etnik tarixida Xorazm vohasining o`rni”, “IX-XIII asrlarda Xorazmda ilmiy-madaniy ko`tarilish jarayonida Xorazm Ma'mun Akademiyasining tarixiy xizmati”, “Til va adabiyot” bo`limida esa “IX-XIII asrlarda Movarounnahr va Xorazmdagi adabiy va lisoniy muhit” mavzusi bo`yicha ilmiy-tadqiqot ishlari olib borildi.

“Biologiya muammolari” bo`limida ham to`rtta dolzarb mavzu bo`yicha tadqiqot ishlari bajarildi. Bular quyidagilar: “Respublika shimoliy-g`arbiy mintaqasida qishloq xo`jaligi ekinlarining istiqbolli navlarini o`rganish”, “Mahalliy qishloq xo`jalik xom ashyosi asosida vitaminli omuxta yem olish texnologiyasini ishlab chiqish”, “Amudaryo quyi oqimida tuproq hosil bo`lishi jarayoni xususiyatlarini o`rganish”, “Xorazm vohasi termitlarining faunasi va ekologik-populyatsion tavsifi”. Ko`rinib turibdiki, har uchala bo`limdagi tadqiqot ishlari o`ta dolzarb va muhimdir. Quvonchlisi shundaki, jamoamiz murakkab jarayonlarni boshidan kechirishga to`g`ri kelgan bo`lsada, qunt, hafsala, sabr-bardosh bilan ishlab, izlanib, asosiy ilmiy-tadqiqot ishlarini yakunlashga erishdilar.

“Arxeologiya, tarix va falsafa” bo`limida 21 ta, “Til va adabiyot” bo`limida 16 ta, “Biologiya muammolari” bo`limida 15 ta ilmiy, ilmiy-ommabop maqolalar, risolalar chop etildi. Shuningdek, turli tavsiyalar ishlab chiqildi.

Olimlarimizning izlanishlari natijasida Xorazm viloyatida amarantning 4 turi va soyaning 2 navi o`stirildi. Amarant biomassasidan senaj va silos tayyorlash bo`yicha tavsiyalar tayyorlandi. Shuningdek, amarant urug`laridan kraxmal olish usuli ishlab chiqildi va patent olish uchun zarur hujjatlar tayyorlandi. Dukkakli don ekinlaridan 11, poliz ekinlaridan 5, moyli ekinlardan 4, yuksak suv o`simliklaridan 3, texnik ekinlardan 6 ta navlari viloyatimiz qishloq xo`jaligida qo`llanishga tavsiya qilindi.

Xalqaro hamkorlik aloqalari haqida ham aytib o`tish joiz: Rossiya Fanlar Akademiyasi va qozog`istonlik olimlar bilan “Yangi va noan'aviy o`simliklar hamda ulardan foydalanishning istiqbollari”, turkmanistonlik olimlar bilan Orolbo`yi hududidagi dehqonchilik muammolari bo`yicha hamkorlik davom etyapti. Biotexnologiya va tabiiy mahsulotlar Xalqaro Akademiyasi bilan hamkorlik qilishga kelishib olindi. “Markaziy Osiyo xalqlari tarixini o`rganish” Frantsiya instituti bilan ilmiy aloqalar keng yo`lga qo`yilganligi esa ayniqsa quvonchlidir. “Til va adabiyot”, “Arxeologiya, tarix va falsafa” bo`limlarida olib borilgan va yakunlangan ilmiy-tadqiqot ishlari ham shu paytgacha mavjud bo`lgan ma'naviyat, ma'rifat, madaniyat manbalarini boyitishga xizmat qilishi e'tirof etildi. Bular, albatta, bizning dastlabki yutuqlarimiz va biz ularni muttasil ko`paytirib borish zarurligini doimo his qilib turibmiz.

2000 yilning fevral oyidan boshlab bioximiya, o`simliklar fiziologiyasi ixtisosliklari bo`yicha nomzodlik dissertatsiyalari tayyorlashga ruxsat qilindi. Yaqin orada boshqa fanlar bo`yicha ham aspiranturaga qabul qilinadi.

Hozirgi kunda K.Xudayberganov, N.O`rozboeva, X.Yusupov, A.Rahimov, I.Abdullaev kabi iqtidorli yoshlar nomzodlik dissertatsiyalari ustida ish olib borishyapti.

Akademiyada qadim qadriyatlarimizni ulug`lovchi, diyorimizda tavallud topgan buyuk siymolarimiz hayoti va faoliyatining yangi qirralarini ochib beradigan, shu bilan birga ilm-fan, xalq xo`jaligi taraqqiyotiga dahldor, ekologiyani yaxshilashga oid qator anjumanlar ko`plab o`tkazilmoqda. Bu borada gap ketganda ilk akademiya asoschisi, buyuk alloma Abu Rayhon Beruniyning hayoti va ijodiy faoliyatiga bag`ishlangan ilmiy kengashlar o`tkazish odat tusiga kirib qolganligi alohida aytib o`tish lozim deb bilaman. Joriy yilda shu munosabat bilan uchta tadbir o`tkazildi.

Respublika va xalqaro miqyosda yirik anjumanlar bo`lib o`tmoqda. “Ekosan”- Ekologiya va salomatlik xalqaro jamg`armasi, Xorazm viloyati hokimligi, Ma'mun Akademiyasi va “Ekosan” Toshkent klubi bilan hamkorlikda “Xorazm vohasi ijtimoiy ekologik taraqqiyotidagi muammolar va uning istiqbollari”, shuningdek nufuzli tashkilotlar va o`quv yurtlari bilan hamkorlikda Xorazmda ilk davlatchilikning vujudga kelishi va bu borada olib borilayotgan tadqiqotlar, buyuk vatandoshlarimiz Jaloliddin Manguberdi tavalludining 800 yilligi, Ogahiy tavalludining 190 yilligini, “Avesto” asari yaratilganligining 2700 yilligi, “Jahon madaniyati xalqaro tinchlik uchun” mavzularidagi ilmiy-amaliy anjumanlarni alohida ta'kidlab o`tishni istardim. Mamlakatimiz taraqqiyotiga, tinchlikni mustahkamlashga oid bunday anjumanlar o`tkazish bundan buyon ham diqqat markazimizda bo`ladi.

Akademiyaning “Nashriyot va matbaa birlashmasi” da olimlarimizning ilmiy izlanishlari, monografiyalar, ilmiy to`plamlar, aspirantlarning dissertatsiya ishlari, akademiyaning muhim hujjatlari endilikda o`zida chop etiladi. Shuningdek, o`n bosma taboqqacha bo`lgan mualliflar asarlarini ham chop qilinishi mumkin. Turli hisob-kitob varaqalari, taklifnomalar, bukletlar tayyorlanadi. Akademiya xodimlarining xalq xo`jaligini rivojlantirish, turmush farovonligini oshirish, ma'naviy kamolatga xizmat qiladigan ilmiy ishlari imtiyozli ravishda chop etib berilyapti.

Shu paytgacha 16 ta risola va ilmiy-ommabop ishlar chop etilib, bir yarim million so`mlik ish bajarildi.

Hozirgi davrdagi muammolar: zarur manbalar, adabiyotlar “Arxeologiya, tarix va falsafa”, “Til va adabiyot” bo`limlari ish samaradorligini oshirish uchun shu fanlarga oid kitoblar, qo`lyozma manbalarini Rossiya, Angliya, Turkiya, Misr, Eron, Pokiston, Ozarbayjon kabi mamlakatlardan keltirish masalasini hal qilish zarur. Internet tizimiga ulanib, sohalar bo`yicha yetakchi ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yanada mustahkamlashni davr taqozo etyapti. Tajriba ishlab chiqarish bazasini mustahkamlash maqsadida texnika vositalari kerak. Bozor iqtisodiyoti sharoiti davrida Xorazm viloyatida qishloq xo`jaligini keskin rivojlantirish, ekologik muhitni yaxshilash, aholi salomatligini tiklash va mustahkamlash o`ta hayotiy, kechiktirib bo`lmas vazifa ekanligini nazarda tutib, Xorazm Ma'mun Akademiyasi tarkibida “Qishloq va suv xo`jaligi”, “Ekologiya va tibbiyot” bo`limlarini tashkil etish nihoyatda zarur. (Xorazm Ma'mun Akademiyasi raisi muovini, biologiya fanlari doktori, professor K.S.Safarovning jurnalistlarga bergan intervyusidan olindi).

Xorazm Ma'mun Akademiyasi to`g`risida to`liq ma'lumotni www.mamunacademy.narod.ru saytidan olishingiz mumkin. 

Tepaga

 

Solnoma Prezident Diplomatik aloqalar Davlat ramzlari Partiyalar va jamoatchilik birlashmalari Islohotlar O`zbek modeli Xorazm Ma'mun Akademiyasi

Copyright (c) 2001 Umrbek Yusupov.'UzProgress' asosiy varaq

Web master: Umrbek & Shodlik

Talab va takliflarni quyidagi e-mail ga yuboring: umrbek79@mail.ru

Saytning oxirgi yangilangan vaqti: 25-08-2001

Хостинг от uCoz